Genellikle ileri yaş hastalığı olarak bilinen demans (bunama), sanılanın aksine çok daha genç yaşlarda da insan hayatını kuşatabiliyor. Finlandiya’da yürütülen ve tıp dünyasında geniş yankı uyandıran yeni bir araştırma, erken başlangıçlı demansın ilk sinyallerini laboratuvar ortamında değil, hastaların iş ve finansal günlük yaşamında verdiğini ortaya koydu. Yaklaşık 7 bin kişinin 12 yıl boyunca kesintisiz olarak izlendiği boylamsal çalışmada, bilişsel gerilemenin resmi tanı konulmadan tam 15 yıl önce mesleki üretkenliği sabote etmeye başladığı tescillendi.
GENÇ YAŞTA BUNAMA VAKALARI TIRMANIŞTA
Tıbbi literatürde semptomların 65 yaşından önce ortaya çıkması durumu “erken başlangıçlı demans” olarak adlandırılıyor. Tüm bunama vakalarının yaklaşık yüzde 5’lik bir kısmını oluşturan bu klinik tablo; bireyleri 40’lı, 30’lu ve hatta nadir durumlarda 20’li yaşlarında yakalayabiliyor.
Uzmanlar, hastalığın bu erken evresinin teşhis edilmesinin mevcut nörolojik yöntemlerle oldukça güç olduğunu ifade ediyor. Finlandiyalı araştırmacıların geliştirdiği yeni yaklaşım ise bireylerin mesleki performans eğrilerini ve kariyerlerindeki mali değişimleri inceleyerek hastalığı henüz fiziksel yıkım başlamadan yıllar önce tespit etmeyi amaçlıyor.
MESLEKİ BAŞARI VE KAZANÇTAKİ DÜŞÜŞ İLK SİNYAL
Nöroloji Uzmanı Dr. Eino Solje liderliğinde yürütülen araştırmanın sonuçları, erken başlangıçlı demans hastalarının bilişsel yeti kayıpları nedeniyle iş hayatında hızla gerilediğini gösteriyor. Klinik veriler, bu hastaların resmi bir teşhis almadan 15 yıl öncesinden itibaren, sağlıklı akranlarına kıyasla yılda ortalama 13 bin 800 dolar daha az kazanmaya başladığını gösterdi.
Hastalığın sinsice ilerlediği bu uzun süreçte, iş gücü üretkenliğindeki düşüşün hasta başına toplamda yaklaşık 86 mil bin dolarlık bir birikimli gelir kaybına yol açtığı hesaplandı. Dr. Eino Solje, “Erken başlangıçlı demans, bireyleri hayatlarının en üretken ve kariyer odaklı dönemlerinde vuruyor. Henüz unutkanlıklar başlamadan çok önce, iş becerilerinde azalma, sık iş değiştirme, işsizlik süreçlerinin uzaması ve planlanandan çok daha erken emekli olma gibi mali göstergeler kendisini fark ettiriyor” değerlendirmesinde bulundu.
GÜNLÜK İŞLERDE ZORLANMA VE ŞÜPHECİLİĞE DİKKAT
Demansın erken evrelerinde ortaya çıkan iş gücü ve konsantrasyon kayıplarının önüne geçebilmek adına tıp dünyası yeni erken müdahale protokolleri üzerinde çalışıyor. Uzmanlar, genç yaş grubundaki bireylerde iş performansındaki düşüşlerin yanı sıra şu sinsi semptomlara karşı da ailelerin dikkatli olması gerektiğini vurguluyor: Planlanmış randevuları ve ajandaları unutmak, daha önce profesyonel olarak çok rahat yapılan rutin işleri yerine getirirken zorlanmak, odaklanma problemleri yaşamak ve normal diyalogları takip ederken ipin ucunu kaçırmak.
Hastalık ilerleyen evrelere geçtikçe bu tabloya şiddetli duygu durum dalgalanmaları, zaman ve mekân algısının yitirilmesi ve en yakın aile bireylerine karşı bile nedensiz bir şüphe duyma hali ekleniyor. Günümüzde demansı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yöntemi bulunmasa da erken teşhis sayesinde uygulanan modern ilaç tedavileri, hastalığın beyindeki ilerleme hızını belirgin oranda yavaşlatarak bireylerin sosyal ve mesleki hayata daha uzun süre tutunmasını sağlıyor.
